Ποιός ήταν ο Δωρόθεος Τσαγκαράκης;
Εμπνευσμένοι απο τη ζωή και τη δράση του μεγάλου ευεργέτη και εθνομάρτυρα των Βασιλειών Δωρόθεο Ιερομόναχο ανασυστήσαμε τον
Όμιλο Φίλων Προόδου Βασιλείων που πρώτος εκείνος δημιούργησε!
Ποιος ήταν όμως ο Αρχιμανδρίτης Δωρόθεος;
Το 1890, γεννήθηκε στο χωριό Ψυχρό Λασιθίου, ο κατά κόσμων Δημήτριος Τσαγκαράκης. Θα μάθει τα πρώτα του γράμματα, στο δημοτικό σχολείο Ψυχρού, και έπειτα θα γραφτεί στο σχολαρχείο Τζερμιάδο από το οποίο και θα αποφοιτήσει. Στα 18 του χρόνια, εκάρη μοναχός στις 4/9/1908, χειροτονήθηκε διάκονος οπότε και έλαβε το όνομα Δωρόθεος.
Το 1922, έγινε ηγούμενος, στην ιερά μονή Βιδιανής, θέση στην οποία έμεινε για οκτώ χρόνια, μέχρι που η μονή κρίθηκε διαλυτέα.
Το Δεκέμβρη του 1930, η θέση του εφημέριου στις Βασιλειές Ηρακλείου ήταν κενή, έτσι ανέλαβε καθήκοντα προσωρινά ο Δωρόθεος, αφού η Μονή Βιδιανής της οποίας ήταν ηγούμενος είχε μόλις κριθεί διαλυτέα.
Η ενορία Βασιλειών περιελάβανε επίσης και τα χωριά Άγιος Βλάσσης, Σύλλαμος και Στεργιανό, το οποίο εγκαταλείφθηκε και σήμερα είναι ενωμένο με τις Βασιλειές. Πρώτο του μέλημα είναι η ανέγερση νέου σχολικού κτιρίου καθώς το παλιό είχε καταστραφεί σε φωτιά το 1927. Χαρακτηριστικό της επικρατούσας κατάστασης στις Βασιλειές εκείνη την περίοδο, είναι πως από τους 93 εκλογείς ενορίτες που υπογράφουν μία αναφορά μόνο οι 20 είναι εγγράμματοι και οι υπόλοιποι 73 υπογράφουν με μάρτυρες. Για την ανέγερση του νέου σχολείου το ενοριακό και το κοινοτικό συμβούλιο, αποφάσισαν να διαθέσουν από κοινού πόρους και εθελοντική εργασία στην οποία και ο Δωρόθεος έλαβε μέρος μαζί με τους κτίστες. Τα χρήματα που διέθεσαν δεν ήταν αρκετά και τη λύση στο πρόβλημα έδωσε ο Δωρόθεος. Το 1935 συντάσσει μόνος του και εκδίδει ημερολόγιο, το οποίο στέλνει σε γνωστούς, φίλους και όλες τις δημόσιες υπηρεσίες και όλα τα χρήματα που συλλέγει τα παραδίδει για το σχολείο. Επιπλέον διοργανώνει εράνους και χοροεσπερίδες με λαχειοφόρο αγορά, το αποκορύφωμα της δράσης του όμως είναι η μετατροπή του σε σκηνοθέτη και συγγραφέα. Μαζεύει τα παιδιά των Βασιλειών και παραδίδουν παραστάσεις με το έργο του Διαλυνομιχάλη «Σμαράγδα» και το «Κλεψίμια Αυγά» το οποίο συνέγραψε ο ίδιος. Μετά το σχολείο, σειρά έχει ο κεντρικός ενοριακός ναός του Αγίου Γεωργίου στις Βασιλειές. Ο ναός είχε ανεγερθεί από την Υπηρεσία Εποικισμού Προσφύγων, στην θέση παλαιότερου ναού που είχε καταστραφεί από τους Τούρκους αλλά παρέμενε ημιτελής. Στον περίβολο της εκκλησίας, με δική του πρωτοβουλία ανεγέρθηκε, ενοριακό γραφείο, το οποίο λειτουργούσε και ως κοινοτικό αλλά και αποθήκη.
Το τρίτο πρόβλημα στο οποίο βοήθησε ήταν μείζονος σημασίας για τις Βασιλειές. Με πρωτοβουλία του Δωρόθεου, δημιουργήθηκε στέρνα και σε μια άλλη φυσική πηγή, που ήταν σε μικρότερη απόσταση από το χωριό και εξυπηρετούσε και άλλα αγροτεμάχια, την «Πάνω Βρύση».
Με πρωτοβουλία επίσης του Δωρόθεου, ξεκίνησε η ανέγερση του Ιερού Ναού της Ζωοδόχου πηγής στη Σύλλαμο και ιδρύθηκε ο Όμιλος Φίλων προόδου Βασιλειών στα πρότυπα του ομίλου που είχε ιδρύσει στη γενέτειρα του, το Ψυχρό Λασιθίου.
Η εθνική δράση του Δωρόθεου, ξεκινάει με το που εκδηλώνετε η «άδικη» και «ανήθικη», όπως συχνά χαρακτήριζε, Ιταλική επίθεση τον Οκτώβριο του 1940. Οργανώνει και παρακολουθεί τα συνεργεία των γυναικών στις Βασιλειές, που πλέκουν πουλόβερ, κάλτσες και γάντια, τα οποία παραδίδονται στη Φανέλα του στρατιώτη για να σταλούν στους Έλληνες στρατιώτες.
Στη «Μάχη της Κρήτης» ο Δωρόθεος, έλαβε μέρος σαν πολεμιστής, μιας και γνώριζε από όπλα καθώς ήταν κυνηγός. Εκτός από την πολεμική του δράση υπήρξε για ακόμη μια φορά και εμψυχωτής των συμπολεμιστών του.
Είδη από το καλοκαίρι του 1941, οργανώνεται από τους πρώτους, στην ομάδα του Χρήστου Ζαμπετάκη, ως τροφοδότης, πληροφοριοδότης αλλά και ένοπλος. Αμέσως μετά, λόγο κατοικίας κοντά στο Ηράκλειο, από το οποίο οι Βασιλειές απέχουν 9 χιλιόμετρα, θα ενταχθεί στην Εθνική Οργάνωση Πληροφοριών και Δολιοφθοράς του Παύλου Ζωγραφιστού και στην Εθνική Αντάρτικη Ομάδα Μπαντουβά, με περιοχή ευθύνης, τις Βασιλειές, Άγιο Βλάσση και Φορτέτσα.
Παρά την απαγόρευση, ο Δωρόθεος διατηρούσε, παράνομο ραδιόφωνο μαζί με το Βασίλη Μπενετάκη από τις Βασιλειές, με το οποίο έπαιρνε κάθε βράδυ τις ειδήσεις από το σταθμό του BBC σε ρυθμό υπαγορεύσεως για τις κατεκτημένες χώρες. Αρχικά έκρυβε το ραδιόφωνο κάτω από την Αγία τράπεζα και στη συνέχεια κάτω από τον Δεσποτικό θρόνο του Αγίου Γεωργίου.
Στις 17/7/1943, οι Γερμανοί έχοντας πληροφορίες για τη ύπαρξη του παράνομου ραδιοφώνου πραγματοποίησαν σχολαστική έρευνα στο ναό, παρουσία του Δωρόθεου και μάλιστα μετακίνησαν το Δεσποτικό θρόνο χωρίς όμως να ανακαλύψουν τίποτα. Λίγο νωρίτερα, είχε γίνει γνωστό πως οι Γερμανοί ήταν ενήμεροι και έτσι ο Δωρόθεος άλλαξε θέση στο ραδιόφωνο. Το έβαλε στο αναλυόμενο κάθισμα του Δεσποτικού θρόνου, το οποίο σκέπασε πρόχειρα με ένα σεντόνι
Στις 26/9/1943 ενώ τελεί την Κυριακάτικη θεία Λειτουργεία, Γερμανοί στρατιώτες φθάνουν στον Ναό του Αγίου Γεωργίου για να τον συλλάβουν. Κάτοικοι του χωριού, του προτείνουν να δραπετεύσει από το μικρό παράθυρο που βρίσκετε στο ιερό της εκκλησίας. Αναλογιζόμενος το ολοκαύτωμα σε Κάντανο, Κοντομαρί και μόλις λίγες μέρες πριν στη Βιάννο, απαντάει: «Καλύτερα να καεί ένας παπάς, παρά ένα χωριό».
Οι Γερμανοί τον οδηγούν στην έδρα της Γκεστάπο στο Ηράκλειο στην οδό Πεδιάδος 10 πρώην οικία Πλεύρη. Εκεί υποβάλλεται στην πρώτη «ήπια» ανάκριση, η οποία ήταν άκαρπη και στη συνέχεια μεταφέρεται στην έδρα της Γκεστάπο Μοιρών. Εκεί παραμένει για δέκα ημέρες, υποβάλλεται σε φρικτά, μεσαιωνικά βασανιστήρια και εξετάζεται σε αντιπαράθεση με τον καταδότη του. Ακόμη και αυτές δεν οι μέθοδοί ήταν αναποτελεσματικές. Ο Δωρόθεος, αρνείται κάθε κατηγορία και δεν κατονομάζει κανένα συνεργάτη του. Γεμάτος αίμα και μώλωπες, με ξεριζωμένα μαλλιά και μούσια, με πληγωμένα άκρα από τα γνωστά ναζιστικά βασανιστήρια, οδηγείται στο Ηράκλειο, με τελικό προορισμό το στρατοδικείο Χανίων
Στις 23 Οκτωβρίου 1943, δικάζεται στο Στρατοδικείο Χανίων, με την κατηγορία της διενέργειας εράνων για την ενίσχυση της Εθνικής Αντίστασης. Δικηγόρος υπεράσπισης, ήταν ο Ευάγγελος Φρόνιμος. Η απόφαση του δικαστηρίου ήταν η θανατική ποινή. Δύο μέρες μετά, στις 25 Οκτωβρίου 1943, ο Δωρόθεος, ψύχραιμος και υπερήφανος, έχοντας επιτελέσει το καθήκον του προς την πατρίδα, πέφτει νεκρός από τις σφαίρες του Γερμανικού αποσπάσματος, σε ηλικία 53 ετών.
